Van AI-innovatie naar betere zorg
AI biedt grote kansen voor de gezondheidszorg, maar hoe zorg je ervoor dat veelbelovende ontwikkelingen ook daadwerkelijk bij patiënten terechtkomen? Met het nationale programma AI4Health willen gezondheidsfondsen, onderzoekers, ziekenhuizen en andere betrokken partijen die stap gezamenlijk zetten. Het Hanarth Fonds is een van de deelnemende fondsen. We spreken bestuurslid Bart Kiemeney over de mogelijkheden van AI, het belang van samenwerking en de bestuurlijke uitdagingen van een langjarig programma.
Kun je jezelf kort voorstellen en vertellen over je rol binnen het Hanarth Fonds?
“Ik ben hoogleraar epidemiologie en afdelingshoofd van een van de drie niet-klinische afdelingen bij het Radboudumc. Mijn onderzoek richt zich voornamelijk op urologische tumoren, met name blaaskanker. Sinds 2022 ben ik bestuurslid van het Hanarth Fonds. Ons bestuur bestaat uit vier personen, waarvan twee met een achtergrond in de financiële / bestuurlijke wereld en twee met een focus op de wetenschappelijke kant. Ik houd me voornamelijk met dat laatste bezig.”
Waar richt het Hanarth Fonds zich op en waarom speelt AI daarin zo’n belangrijke rol?
“Het Hanarth Fonds is opgericht vanuit de nalatenschap van Arthur del Prado, oprichter van ASM International. Het fonds richt zich op innovatie binnen de oncologie door middel van artificial intelligence, met bijzondere aandacht voor zeldzame tumoren.
Juist binnen de oncologie liggen grote kansen voor AI. We kunnen tumorweefsel tegenwoordig heel gedetailleerd onderzoeken, waarbij enorme hoeveelheden informatie beschikbaar komen. Met traditionele analysemethoden is het vrijwel onmogelijk om al die gegevens te verwerken. AI kan helpen om patronen te herkennen en bijvoorbeeld te voorspellen hoe een tumor op een bepaalde behandeling zal reageren.
Ook bij het beoordelen van medische beelden, zoals MRI-scans en weefselonderzoek, kan AI veel betekenen. Dat kan nauwkeuriger, sneller en efficiënter werken. Op veel gebieden doen AI modellen het al beter dan radiologen en pathologen.”
Het Hanarth Fonds sluit zich aan bij AI4Health. Waarom is dit programma zo belangrijk?
“Er worden ontzettend veel AI-modellen ontwikkeld, maar de stap naar daadwerkelijke toepassing in de zorg blijkt vaak lastig. Een model moet eerst uitgebreid worden gevalideerd voordat het veilig in de klinische praktijk gebruikt kan worden. Juist in die laatste fase lopen veel ontwikkelingen vast.
Dat komt deels doordat de financiering van onderzoek vaak gericht is op het ontwikkelen van nieuwe innovaties. De vervolgstappen, zoals validatie en implementatie, krijgen minder aandacht, terwijl die minstens zo belangrijk zijn.
AI4Health wil die hele ontwikkeling ondersteunen, van onderzoek en validatie tot daadwerkelijke implementatie. Door onderzoekers, ziekenhuizen, beleidsmakers en fondsen bij elkaar te brengen, ontstaat een betere mogelijkheid om veelbelovende innovaties ook echt bij patiënten terecht te laten komen.”
“We hebben nog meer vertrouwen dat wat wij gefinancierd hebben,
ook echt de praktijk gaat bereiken.”
Wat betekent de deelname aan AI4Health concreet voor het Hanarth Fonds?
“Voor ons was aansluiten eigenlijk een logische keuze. Alles wat wij financieren, richt zich al op AI binnen de oncologie. We hebben toegezegd om gedurende vijf jaar twee miljoen euro per jaar aan onderzoeksprojecten bij te dragen aan de samenwerking. Dat komt neer op tien miljoen euro, met de intentie om dit mogelijk voor een tweede periode te herhalen.
We willen onderzoeken welke projecten die wij financieren geschikt zijn om binnen AI4Health verder te worden begeleid. Als zo’n project wordt opgenomen, kunnen we de ontwikkeling blijven volgen en hopelijk zien dat een innovatie uiteindelijk daadwerkelijk in de zorg wordt toegepast.”
AI4Health brengt veel verschillende partijen samen. Wat vraagt dat vanuit bestuurlijk perspectief?
“Het is een omvangrijke samenwerking waarin veel partijen een rol hebben. De deelnemende gezondheidsfondsen hebben onderling al contact gehad over hoe zij hun betrokkenheid formeel regelen. Wij hebben daarbij vooral opgetrokken met KWF, omdat we ons allebei op oncologie richten.
Hoe onze formele rol binnen AI4Health er precies uit gaat zien, is op dit moment nog niet duidelijk. Dat moet de komende periode verder vorm krijgen. Voor mij is het vooral belangrijk dat er een goede organisatie komt, met duidelijke verantwoordelijkheden en processen. Zo’n samenwerking moet immers jarenlang kunnen functioneren.”
AI ontwikkelt zich razendsnel. Hoe ga je daar als bestuurder mee om?
“Dat is een belangrijke vraag. Binnen het Hanarth Fonds denken we momenteel ook na over onze eigen koers. Willen we ons uitsluitend blijven richten op AI, of zijn er andere innovatieve ontwikkelingen binnen de oncologie waarin we zouden willen investeren?
De medische wereld verandert voortdurend. Kijk bijvoorbeeld naar immunotherapie. Toen ik aan mijn carrière begon, werd daar nog heel anders naar gekeken. Inmiddels heeft die ontwikkeling voor bepaalde groepen kankerpatiënten enorme vooruitgang gebracht.
Tegelijkertijd moeten we rekening houden met de toenemende druk op de zorg. Door de vergrijzing en het personeelstekort hebben we innovaties nodig die de zorg niet alleen beter, maar vooral ook efficiënter en duurzamer maken. De toegankelijkheid van de zorg komt anders onherroepelijk in gevaar.”
“We moeten kijken naar innovaties die de zorg efficiënter maken,
met behoud van dezelfde kwaliteit.”
Kan meer technologie in de zorg niet ten koste gaan van de menselijke maat?
“Dat risico zie ik zeker. We moeten voorkomen dat patiënten het gevoel krijgen dat persoonlijk contact verdwijnt. Een AI-toepassing moet bijvoorbeeld niet het slechtnieuwsgesprek met een patiënt gaan voeren.
Maar er zijn ook situaties waarin technologie juist heel goed kan ondersteunen. Denk aan bepaalde controles of vervolgafspraken waarbij een digitale toepassing kan beoordelen of een ziekenhuisbezoek noodzakelijk is. We moeten dus goed blijven kijken waar AI toegevoegde waarde heeft en waar persoonlijk contact onmisbaar blijft.”
Het programma staat nog aan het begin. Wat hoop je de komende periode te zien?
“Ik hoop vooral dat binnen een halfjaar tot een jaar de organisatie goed staat. Dat duidelijk is wie welke rol heeft, hoe de processen verlopen en welke expertise beschikbaar is om onderzoekers verder te helpen.
Er moeten bijvoorbeeld voldoende ziekenhuizen betrokken zijn die ontwikkelde AI-modellen in de praktijk kunnen valideren. Omdat het programma voor een lange periode is opgezet, is het belangrijk dat de governance en de inrichting vanaf het begin goed geregeld zijn.”
Als we je volgend jaar opnieuw spreken, wat hoop je dan te kunnen vertellen?
“Het zou mooi zijn als we kunnen laten zien dat een project dat door het Hanarth Fonds is gefinancierd, niet alleen wetenschappelijk succesvol is, maar ook daadwerkelijk verder is gebracht richting toepassing in de zorg.
Uiteindelijk hoop ik dat zo’n innovatie echt wordt gebruikt in ziekenhuizen of de eerstelijnszorg en dat patiënten er baat bij hebben. Dat zou voor mij het mooiste resultaat zijn.”
“Uiteindelijk hoop ik dat patiënten echt baat
hebben bij de innovaties die wij financieren.”